Już we wtorek, 13 października 2026 roku o godzinie 12:00, w auli Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego UAM w Kaliszu przy ul. Nowy Świat 28-30, rozpocznie się ogólnopolska Konferencja Popularnonaukowa „Od myśli do fabryki. Stanisław Staszic, Józef Zajączek i narodziny nowoczesnego regionu kaliskiego”. Wydarzenie, organizowane wspólnie przez Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Kaliszu oraz Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku, zbiega się z rocznicami: 200-leciem śmierci Stanisława Staszica oraz gen. Józefa Zajączka, a także jubileuszem 200-lecia uruchomienia słynnej fabryki sukna w Opatówku. Spotkanie ma charakter otwarty i jest skierowane do nauczycieli, regionalistów, studentów oraz wszystkich pasjonatów historii.
Program konferencji w unikalny sposób łączy wielką politykę gospodarczą XIX wieku z historią codzienności dawnych mieszkańców ziemi kaliskiej
W przygotowanie tego wyjątkowego przedsięwzięcia włączyły się także kluczowe instytucje partnerskie: Ośrodek Doskonalenia Zawodowego w Kaliszu oraz Powiat Kaliski, a sam projekt zrealizowano dzięki wsparciu finansowemu Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Organizatorzy stawiają sobie za cel zintegrowanie środowisk naukowych i oświatowych oraz dostarczenie lokalnym nauczycielom, edukatorom i bibliotekarzom gotowych inspiracji do pracy z młodzieżą. Chcą pokazać, że historia regionu nie musi być wyłącznie odległą opowieścią z podręcznika, lecz żywym, bliskim i niezwykle atrakcyjnym tematem.
Program konferencji w unikalny sposób łączy wielką politykę gospodarczą XIX wieku z historią codzienności dawnych mieszkańców ziemi kaliskiej. Znani lokalni badacze i zaproszeni eksperci odsłonią przed uczestnikami nieznane karty z przeszłości naszego regionu. Dr Jarosław Dolat z Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku podejmie próbę zrekonstruowania przebiegu podróży wizytacyjnej Stanisława Staszica do Kalisza i Opatówka z 1825 roku. Choć oryginalny raport z tej delegacji spłonął w czasie II wojny światowej, prelegent odtworzy jego treść na podstawie przedwojennych zapisków badaczy. Z kolei Tomasz Pielak, opiekun kolekcji zabytkowych fortepianów w opatoweckim muzeum, przybliży początki kaliskiego przemysłu muzycznego i postać Jana Jerzego Lindemanna – twórcy, który zapoczątkował trwające do dziś tradycje fortepianmistrzowskie w Kaliszu.
O tym, jak wyglądało życie codzienne dawnych elit, opowie dr Sławomir Przygodzki, historyk i nauczyciel z III LO w Kaliszu. W swoim referacie przyjrzy się kulturze materialnej kaliskiej burżuazji w I połowie XIX wieku – od okazałych, murowanych kamienic, które łączyły funkcje mieszkalne z handlowymi, po dystyngowane stroje ówczesnych przedsiębiorców. Aspekty prawne i wpływ zaborców pruskich oraz rosyjskich na industrializację i zmiany społeczne w regionie omówi dr Dominika Płócienniczak z Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej. Bogactwo lokalnych źródeł archiwalnych – w tym dawne akta notarialne i dokumenty fabryczne – zaprezentuje Maria Doktór z Archiwum Państwowego w Kaliszu.
Konferencja wyjdzie też daleko poza ramy samego regionu. Marcin Janakowski (PTH Skarżysko-Kamienna) zestawić ma myśli technologiczne Staszica z późniejszym Centralnym Okręgiem Przemysłowym oraz współczesnym przemysłem zbrojeniowym, ukazując go jako uniwersalnego stratega gospodarczego. O nowoczesnej edukacji i pamięci narodowej opowie również Joanna Rychlik-Łukasiewicz, dyrektor Muzeum Stanisława Staszica w Pile, przybliżając działalność placówki w rodzinnym domu reformatora w kontekście ogólnokrajowych obchodów Roku Staszica. Całość merytoryczną zamknie wystąpienie dr Ewy Kłysz, dyrektor Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku, która opowie o misji ochrony dziedzictwa technicznego oraz o samej siedzibie muzeum – unikatowej, 200-letniej fabryce sukienniczej, będącej żywym pomnikiem lokalnej architektury przemysłowej.
Organizatorzy podkreślają, że zachowane budynki fabryczne (jak dawna fabryka Rephana w Kaliszu czy Fiedlerów w Opatówku), dokumenty i instrumenty pozwalają dotknąć przeszłości w sposób angażujący dla współczesnego odbiorcy.
Udział w wydarzeniu to doskonała okazja do zdobycia unikalnej wiedzy oraz nawiązania kontaktów z historykami, muzealnikami i archiwistami
Program Konferencji
12.00
Muzyczne otwarcie konferencji — występ Anastazji Drytkiewicz, absolwentki PSM II stopnia
w Kaliszu, studentki Akademii Muzycznej im. J. l. Paderewskiego w Poznaniu
Otwarcie konferencji
Prof. Paweł Sawiński — Prezes Oddziału Kaliskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego
dr Ewa Kłysz — Dyrektor Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku
Grażyna Stępniewska — Dyrektor Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Kaliszu
dr Radosław Nawrocki — Dziekan Wydziału Pedagogiczno — Artystycznego w Kaliszu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
12.30 -12.50
Wokół wizyty ks. Stanisława Staszica w Kaliszu i Opatówku w 1825 r.
dr Jarosław Dolał, Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku
12.50 -13.10
Poczqtki przemysłu fortepianowego w Kaliszu. Zakład Jana Jerzego Lindemanna
Tomasz Pielak, Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku
13.10 -13.30
Kultura materialna burżuazji kaliskiej 1. pof. XIX w. Wybrane aspekty
dr Sławomir Przygodzki, Uniwersytet Kaliski
13.30 -13.50
Źródła do dziejów przemysłu w zasobie Archiwum Państwowego w Kaliszu
Maria Doktór, Archiwum Państwowe w Kaliszu
13.50 -14.30
Przerwa kawowa
14.30 -14.50
Ciqg Fabryk Żelaza na Rzece Kamiennej — idee przemysłowe Stanisfawa Staszica
a rzeczywistość XXI wieku.
dr Marcin Janakowski, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Starachowicach
14.50 -15.10
Rozwój przemysłu na ziemi kaliskiej z perspektywy zaborców.
dr Dominika Płócienniczak, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu
15.10-15.30
Muzeum Stanisława Staszica w Pile jako miejsce urodzenia i ośrodek pamięci o wielkim
reformatorze polskiego Oświecenia
Joanna Rychlik-Łukasiewicz, Muzeum Stanisława Staszica w Pile
15.30 -15.50
Muzeum Historii Przemysłu i jego misja ochrony i popularyzacji dziedzictwa przemysłowego
dr Ewa Kłysz, Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku
15.50
Podsumowanie i zakończenie konferencji.
